پتاسیم چیست و چرا به آن «معدنِ تعادل» میگویند؟
پتاسیم یکی از مهمترین مواد معدنی بدن است که بهعنوان یک الکترولیت فعال شناخته میشود؛ یعنی مادهای که در مایعات بدن حل شده و جریان الکتریکی ایجاد میکند. این ویژگی باعث میشود پتاسیم نقشی حیاتی در ضربان قلب، انقباض عضلات و انتقال پیامهای عصبی داشته باشد.
برخلاف برخی ریزمغذیها که اثرشان تدریجی و پنهان است، اختلال در تعادل پتاسیم میتواند خیلی سریع خود را نشان دهد؛ از گرفتگی عضلات گرفته تا بینظمی ضربان قلب. به همین دلیل، پتاسیم را عنصر «تعادل حیاتی» بدن میدانند.
نقش پتاسیم در سلامت قلب و فشار خون
تنظیم ضربان قلب
پتاسیم در کنار سدیم، مسئول تنظیم پتانسیل الکتریکی سلولهای قلبی است. تعادل مناسب این دو عنصر باعث میشود:
- ضربان قلب منظم بماند
- پیامهای الکتریکی قلب بهدرستی منتقل شوند
- ریسک آریتمی کاهش یابد
کمبود یا افزایش بیشازحد پتاسیم میتواند مستقیماً ریتم قلب را تحت تأثیر قرار دهد.
کنترل فشار خون
پتاسیم به بدن کمک میکند سدیم اضافی را دفع کند و دیواره رگها را در وضعیت انعطافپذیرتری نگه دارد. به همین دلیل، رژیمهای غنی از پتاسیم معمولاً با کاهش فشار خون و حمایت از سلامت قلب همراه هستند.
پتاسیم و عملکرد عضلات؛ از حرکت تا ریکاوری
انقباض و انبساط عضلات بدون پتاسیم عملاً امکانپذیر نیست. این ماده معدنی:
- انتقال پیام عصبی به عضله را تسهیل میکند
- از گرفتگی و اسپاسم عضلانی جلوگیری میکند
- در ریکاوری بعد از فعالیت بدنی نقش دارد
پتاسیم برای ورزشکاران
در حین تعریق، مقدار قابلتوجهی پتاسیم از دست میرود. اگر این کمبود جبران نشود، علائمی مانند:
- ضعف عضلانی
- خستگی زودرس
- کرامپهای شبانه
ممکن است ظاهر شوند. به همین دلیل، پتاسیم یکی از اجزای کلیدی مکملهای الکترولیت محسوب میشود.
نقش پتاسیم در سیستم عصبی و تمرکز ذهنی
سلولهای عصبی برای انتقال پیامها به اختلاف پتانسیل الکتریکی نیاز دارند؛ و پتاسیم یکی از بازیگران اصلی این فرآیند است. سطح متعادل پتاسیم میتواند به:
- تمرکز بهتر
- واکنش عصبی سریعتر
- کاهش احساس خستگی ذهنی
کمک کند. افت مزمن پتاسیم گاهی با احساس بیحالی، مهآلودگی ذهن و تحریکپذیری همراه است.
تعادل مایعات بدن و نقش پتاسیم
پتاسیم درون سلولها و سدیم در خارج سلولها غالب است. این توزیع دقیق باعث میشود:
- حجم سلولی ثابت بماند
- آب بهدرستی بین بافتها توزیع شود
- از احتباس یا کمآبی سلولی جلوگیری شود
به همین دلیل، پتاسیم نقش مهمی در پیشگیری از ورم و اختلالات الکترولیتی دارد.
منابع غذایی غنی از پتاسیم
منابع گیاهی ممتاز
- موز
- سیبزمینی
- آووکادو
- اسفناج و سبزیجات برگ سبز
- حبوبات
منابع حیوانی
- لبنیات
- گوشت سفید
- ماهی
رژیم غذایی متنوع معمولاً بخش زیادی از نیاز روزانه به پتاسیم را تأمین میکند، اما سبک زندگی مدرن گاهی این تعادل را برهم میزند.
مکمل پتاسیم؛ چه زمانی لازم است؟
مکمل پتاسیم معمولاً در شرایط زیر توصیه میشود:
- تعریق شدید یا ورزش حرفهای
- مصرف داروهای مدر (دیورتیکها)
- رژیمهای کمکالری یا محدود
- کمبود تأییدشده در آزمایش خون
فرمهای رایج مکمل
- پتاسیم سیترات (جذب خوب و ملایم برای معده)
- پتاسیم گلوکونات
- پتاسیم کلراید (بیشتر در مصارف درمانی)
دوز مناسب و ایمنی مصرف پتاسیم
- نیاز روزانه بزرگسالان: حدود 2600 تا 3400 میلیگرم
- مکملها معمولاً دوز پایینتری دارند
- مصرف خودسرانه دوزهای بالا میتواند خطرناک باشد
افزایش بیشازحد پتاسیم (هایپرکالمی) ممکن است باعث اختلالات قلبی شود؛ به همین دلیل، مصرف مکمل باید آگاهانه و در صورت نیاز واقعی انجام شود.
علائم کمبود پتاسیم
کمبود پتاسیم میتواند با علائم زیر همراه باشد:
- گرفتگی و ضعف عضلات
- خستگی مداوم
- یبوست
- تپش یا نامنظمی ضربان قلب
در صورت تداوم علائم، بررسی آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارد.



